Soorten katheters

Welke soorten katheters zijn er?

Een katheter is een medisch hulpmiddel dat wordt gebruikt om een blaas leeg te maken of om vloeistoffen in de blaas toe te dienen. Het wordt vaak gebruikt bij mensen die niet in staat zijn om op een normale manier hun blaas te legen, zoals mensen met beperkte bewegingsvrijheid, incontinentie of blaasproblemen

Er zijn verschillende soorten katheters:

Een condoomkatheter, ook wel urinaal of Texas-katheter genoemd, is een alternatief voor een traditionele verblijfskatheter die via de plasbuis in de blaas wordt ingebracht. In plaats daarvan wordt een condoomkatheter op de penis geplaatst en vastgehouden door een kleefstof. Het is een soort hoesje of zakje dat verbonden is met een slang die naar een urine-opvangzak leidt. Het is ontworpen om urine op te vangen zonder dat er een buis in de blaas wordt geplaatst. Het gebruik van een condoomkatheter kan geschikt zijn voor mannen die tijdelijk of permanent last hebben van urine-incontinentie of die moeite hebben om een traditionele katheter te gebruiken.

 

Er zijn verschillende maten externe katheters beschikbaar, die worden bepaald door zowel de lengte als de omtrek van de penis. Om de juiste maat te bepalen, wordt de penis opgemeten. Externe katheters zijn gemaakt van latex of siliconen.

Intermitterend katheteriseren is een methode om de blaas herhaaldelijk en met tussenpozen (meestal om de 4-6 uur) via een katheter die in de urinebuis wordt ingebracht, volledig te legen. Na het legen wordt de katheter verwijderd.

 

Eenmalige katheterisatie kan worden uitgevoerd door zowel zorgverleners als kathetergebruikers zelf. Wanneer dit voor langere tijd nodig is, doen mensen het vaak zelf (zelfkatheterisatie). Een zorgverlener leert dan hoe dit het beste kan worden gedaan.

 

Een intermitterende katheter is gemaakt van dun, transparant plastic en heeft twee openingen aan het uiteinde dat in de blaas wordt geplaatst om de urine af te voeren. Het andere uiteinde heeft een connector die naar het toilet leidt. Er zijn verschillende soorten eenmalige katheters beschikbaar met verschillende lengtes en diameters, waarbij de katheters voor vrouwen korter zijn dan die voor mannen. Eenmaal klaargemaakt met water of gel kan de katheter na 30 seconden worden gebruikt. Als er geen water beschikbaar is, zijn er katheters met een zakje steriel water of gel in de verpakking beschikbaar. Er zijn ook eenmalige katheters verkrijgbaar met een urine-opvangzak die aan de katheter is bevestigd en met een los plastic urinereservoir dat om de katheter kan worden geschoven, waardoor het katheteriseren op elke gewenste plaats mogelijk is zonder extra benodigdheden.

Een verblijfskatheter, ook wel Foley-katheter genoemd, is een dunne buis die in de blaas wordt geplaatst via de plasbuis of de buikwand. Om te voorkomen dat de katheter uit de blaas glijdt, zit er aan het uiteinde een ballonnetje dat doorgaans gevuld wordt met een oplossing van water en glycerine.

Via de katheter kan urine afvloeien naar een urine-opvangzak. Overdag wordt er gebruik gemaakt van een beenzak die wordt bevestigd aan het bovenbeen met fixatieproducten zoals elastieken of kousjes. Voor het slapengaan wordt een nachtzak gebruikt.

Er bestaan verschillende soorten verblijfskatheters:

  • Urethrale katheters worden via de plasbuis (urethra) ingebracht.
  • Suprapubische katheters worden ingebracht via een kleine incisie (snede) in de buikwand boven het schaambeen en vervolgens in de blaas geplaatst.

Een urethrale katheter wordt meestal kortdurend gebruikt om bijvoorbeeld de blaas te legen na een operatie of als tijdelijke oplossing bij plasproblemen. Een suprapubische katheter is meer geschikt voor langdurig gebruik omdat het doorgaans minder infecties met zich meebrengt en door patiënten als comfortabeler wordt ervaren.

  • 2-weg en 3-weg katheters hebben respectievelijk twee of drie kanalen. Beide katheters hebben een kanaal om urine af te voeren uit de blaas en een kanaal om de ballon op te blazen met vloeistof (daarom heet het een 2-weg katheter). De 3-weg katheter heeft nog een extra kanaal waardoor vloeistof kan stromen om de blaas te spoelen.
  • De Tiemann-katheter is ontworpen met een licht gebogen tip (coud) om het katheteriseren te vergemakkelijken bij patiënten met prostaathypertrofie of een steile blaashals.
  • Een verblijfskatheter met een dubbele ballon is ontworpen om irritatie en prikkeling van het blaasslijmvlies door de tip van de katheter te verminderen. Dit is vooral belangrijk voor mensen die last hebben van blaaskrampen veroorzaakt door een ‘gewone’ katheter. In tegenstelling tot een gewone katheter heeft deze katheter geen uitstekende tip. In plaats daarvan is de tip omgeven door een zachte en soepele ballon met een tweede ballon erachter. Het materiaal van de ballon heeft minder impact op het blaasslijmvlies. Deze katheter kan een optie zijn voor mensen die veel last hebben van blaaskrampen, ondanks andere opties zoals voldoende drinken, anticholinergica en uitsluiten van urineweginfecties of blaasgruis/stenen.

Dubbel-J-katheter

Normaal gesproken stroomt urine zonder enige belemmering van de nier door de urineleider naar de blaas. Als dit proces echter wordt geblokkeerd door een obstakel zoals een steen of vernauwing, kan een dubbel-J-katheter worden gebruikt om de urine rechtstreeks vanuit de nier naar de blaas te laten stromen. De dubbel-J-katheter is een interne katheter met krullen aan beide uiteinden om op zijn plaats te blijven zitten. Een uroloog plaatst deze katheter in de nier via een cystoscoop, een instrument dat via de plasbuis in de blaas kan worden geplaatst.

Nierkatheter

Normaal gesproken stroomt urine ongehinderd van de nier door de urineleider naar de blaas. Als er echter een obstructie optreedt, zoals bijvoorbeeld een steen of vernauwing, kan een uroloog een nierkatheter (nefrostomiekatheter) plaatsen. Dit is een dun slangetje dat via de flank door de huid heen in de nier wordt geprikt en aan de huid wordt vastgemaakt met pleisters om te voorkomen dat het eruit valt. De urine loopt dan weg via de katheter zonder dat de patiënt het merkt. Men moet echter wel rekening houden met de katheter.

De urine wordt opgevangen in een opvangzak. Tijdens de dag wordt er een beenzak gebruikt, een kleine zak waarin een halve liter urine kan worden opgevangen en die kan worden bevestigd op het boven- of onderbeen met klittenband. Voor de nacht is er een nachtzak beschikbaar die tot twee liter urine kan bevatten.

 

Waarvan is een katheter gemaakt?

Katheters kunnen gemaakt worden van verschillende materialen, afhankelijk van hun toepassing en het type katheter. Soms spelen kosten ook een rol in de keuze voor het materiaal. Enkele van de meest voorkomende materialen die gebruikt worden bij de vervaardiging van katheters zijn:

  1. Siliconen: Siliconen katheters zijn flexibel, zacht en comfortabel. Ze hebben een glad oppervlak waardoor ze gemakkelijk kunnen worden ingebracht en verwijderd. Siliconen katheters worden vaak gebruikt voor langdurig gebruik, omdat ze minder kans op aanslag geven dan andere materialen.
  2. Latex: Latex katheters zijn gemaakt van natuurlijk rubber en kunnen ook flexibel en comfortabel zijn. Ze worden vaak gebruikt voor kortdurend gebruik, maar vanwege mogelijke allergische reacties op latex worden ze minder vaak gebruikt dan voorheen.
  3. Polyurethaan: Polyurethaan katheters zijn duurzaam, flexibel en hebben een glad oppervlak. Ze worden vaak gebruikt voor langdurig gebruik, zoals bij suprapubische katheters of centrale veneuze katheters.
  4. PVC (polyvinylchloride): PVC katheters zijn gemaakt van een kunststofmateriaal dat stevig en stijver is dan siliconen of polyurethaan. Ze worden vaak gebruikt voor kortdurend gebruik, zoals bij rechte katheters.

Hulpmiddelen en accessoires

Er zijn verschillende accessoires beschikbaar voor katheters om het gebruik en beheer ervan te vergemakkelijken. Enkele van de veelvoorkomende accessoires zijn:

  1. Urinezak: Dit is een opvangzak die aan de katheter wordt bevestigd om de opgevangen urine op te vangen. Er zijn wegwerp- en herbruikbare urinezakken beschikbaar, afhankelijk van de behoeften van de patiënt.
  2. Bevestigingsmiddelen: Er zijn speciale bevestigingsmiddelen beschikbaar, zoals katheterclips, -bandjes of -houders, om de katheter op zijn plaats te houden en te voorkomen dat deze verschuift of ongemak veroorzaakt.
  3. Verlengslangen: Deze slangen worden gebruikt om de afstand tussen de katheter en de urinezak te vergroten, waardoor meer bewegingsvrijheid mogelijk is zonder de katheter te verstoren.
  4. Desinfectiemiddelen: Speciale desinfectiemiddelen, zoals alcoholswabs of chloorhexidine-doekjes, worden gebruikt om de katheter en het inbrenggebied te reinigen en infecties te voorkomen.
  5. Glijmiddelen: Glijmiddelen, zoals watergebaseerde gel of speciale kathetergels, kunnen worden gebruikt om het inbrengen van de katheter te vergemakkelijken en ongemak te verminderen.
  6. Irrigatiespuiten: Deze spuiten worden gebruikt om vloeistoffen in te brengen in de katheter, bijvoorbeeld om verstoppingen te voorkomen of om medicatie toe te dienen.
  7. Flip Flo katheterventiel: Een katheterventiel is een type klep dat verbonden kan worden met een katheter. Het kan worden gebruikt met zowel een katheter die via de plasbuis loopt (trans-urethrale katheter) als met een katheter die via een opening in de buik is ingebracht (suprapubische katheter). Het katheterventiel zorgt ervoor dat urine in de blaas wordt opgeslagen totdat het ventiel wordt geopend. Hierdoor behoudt de blaas zijn natuurlijke functie en capaciteit. 

Het gebruik van specifieke accessoires kan variëren afhankelijk van het type katheter en de individuele behoeften. De keuze voor een hulpmiddel moet altijd gemaakt worden in overleg met een zorgverlener.

Meer informatie over een katheter:

5 vragen aan Ria Pothoven, verpleegkundig consulent
5 vragen aan Dick Janssen, arts en blaasexpert
Verstopte katheter: Hoe kan ik dit probleem oplossen en voorkomen?
Leefstijltips bij kathetergebruik voor minder complicaties en meer comfort!
Verblijfskatheter of intermitterend katheteriseren?

Ria Pothoven is verpleegkundig consulent en al 20 jaar actief in de katheterzorg. Zij deelt haar kennis en ervaringen op BeterVoorJeKatheter.nl Hoi Ria, wat fijn dat je jouw kennis en ervaringen wil delen. Hoe lang zit je eigenlijk al in de katheterzorg? "Ik zit al 20 jaar in de katheterzorg. En ben eigenlijk al mijn hele leven actief als verpleegkundige! Eerst werkte ik op een andere afdeling in het ziekenhuis en op een gegeven moment kwam er een baan vrij

1. Waarom ben je richting de urologie gegaan en wat vind je het leukst? ‘’Als uroloog vind ik het vakgebied bijzonder omdat het zowel heel praktisch als heel beschouwend is. Er zijn veel ingrepen en procedures die je als uroloog uitvoert, maar tegelijkertijd is er ook een grote groep patiënten die chronische zorg nodig heeft. Het is een vakgebied waarbij je veel direct contact hebt met patiënten, maar ook veel samenwerkt met andere specialisten en zorgverleners. Dit levert altijd weer

Een verstopte katheter is een vervelend probleem. De verstopping kan leiden tot pijn, ongemak en zelfs infecties. Er zijn verschillende redenen waardoor een katheter verstopt kan raken, waaronder bacteriën en mineralen. Bacteriën kunnen zich snel vermenigvuldigen in de urine die zich in de katheter verzamelt. Als er te veel bacteriën aanwezig zijn, kunnen ze zich hechten aan de wanden van de katheter en een biofilm vormen. Deze biofilm kan vervolgens groeien en zich verder verspreiden, waardoor de katheter verstopt raakt.

Wanneer u een katheter gebruikt, is het belangrijk om actief te zijn in het voorkomen van complicaties en het verbeteren van uw comfort. U bent wellicht opzoek naar leefstijltips bij kathetergebruik. Door een aantal leefstijltips in acht te nemen, kunt u hier aanzienlijk bij geholpen worden. Wij hebben de belangrijkste leefstijltips hieronder op een rij gezet: Was uw handen grondig voordat u de katheterzak aanraakt. Dit is een belangrijke stap om infecties te voorkomen. Was uw handen minstens 20 seconden

Wanneer het nodig is om voor langere tijd te katheteriseren, worden meestal twee opties overwogen: een verblijfskatheter of intermitterend katheteriseren. Een verblijfskatheter blijft gedurende een langere periode in de blaas zitten, meestal enkele dagen tot weken. Dit kan handig zijn voor mensen die moeite hebben met intermitterende katheterisatie of voor mensen met onvoldoende handfunctie. Het kan ook nuttig zijn in situaties waarin de urineproductie hoog is, zoals bij sommige neurologische aandoeningen. Helaas kan het langdurig aanwezig zijn van de katheter

Neem contact op

Heeft u vragen over dit platform of heeft u interesse om partner te worden. Vul het contactformulier en wij nemen zo spoedig mogelijk contact met u op.